Ιστορία

Οι συνεχείς καταστροφές της Μονής αλλά και η πλήρης εγκατάλειψη της ήδη από το 1955 οδήγησαν στην καταστροφή των περισσοτέρων κειμηλίων της. Η παράδοση αναφέρει ότι κάποιος μοναχός, ονόματι Πέτρος, που μόνασε στη Μονή για μικρό διάστημα την δεκαετία του ’60 αφαίρεσε και τα λίγα κειμήλια που είχαν απομείνει στη μονή. Ορισμένα από αυτά διεσώθηκαν με τη μεταφορά τους το 1975 στην εκκλησιαστική συλλογή της Μονής Αρσανίου, η οποία περιλαμβάνει κειμήλια και άλλων διαλυμένων Μονών όπως της Μονής Χαλεβή και της εν λειτουργία σήμερα ποια Μονής Ατάλης. Κάποια άλλα, όπως η χάλκινη σφραγίδα της Μονής του 1794, διασώθηκαν από τον ηγούμενο της Μονής Ατάλης (σημερινό Μητροπολίτη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ.κ. Άνθιμο). Από την βιβλιοθήκη της Μονής που στεγαζόταν στον όροφο της εγκάρσιας κεντρικής πτέρυγας και η οποία σύμφωνα με μαρτυρίες, την δεκαετία του 1940 περιείχε τουλάχιστον 50 βιβλία, σώζονται ελάχιστα.

Ιεροδιακονικό (ύστερος 17ος – πρώιμος 18ος αι.)

Περιέχει τα κείμενα εκείνα που ψάλλει ο διάκος συνοδεύοντας τον ιερέα στην θεία Λειτουργία. Χειρόγραφο σε χαρτί ανατολικού τύπου χωρίς υδατογραφήματα. Στο εξώφυλλο φέρει χειρόγραφα σημειώματα με χρονολογίες 1775 και 1786 καθώς και την ενθύμηση: «1876 Σεπτεμβρίου 26. Εγίνηκα διάκος στο Γαράζο. Άνθιμος Βαρδάκις. Μονή Βωσάκου». Το κείμενο είναι πλούσια διακοσμημένο με πολύχρωμα ποικίλματα και καλαίσθητα ερυθρά πρωτογράμματα και επίτιτλα.

Ιεροδιακονικό

Ευαγγέλιο έντυπο με αργυρή επένδυση (Έκδοση 1785, Επένδυση 1793)

Το Ευαγγέλιο είναι έκδοση του έτους 1785 που πραγματοποιήθηκε στο τυπογραφείο του Δημητρίου Θεοδοσίου στη Βενετία. Το συγκεκριμένο τυπογραφείο αποτελεί ένα από τα ακμάζοντα τυπογραφεία της ελληνικής κοινότητας της Βενετίας από το οποίο διασώζονται εκδόσεις σε αρκετές μονές της Κρήτης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σε υψηλό ανάγλυφο αργυρή επένδυση της στάχωσης. Κεντρικές παραστάσεις στις πινακίδες του καλύμματος είναι η σταύρωση εμπρός και η ανάσταση πίσω. Στις γωνίες εικονίζονται αντίστοιχα οι τέσσερις Ευαγγελιστές και οι προφήτες Δαβίδ, Σολομών, Ζαχαρίας και Ησαΐας. Την  υπόλοιπη επιφάνεια καλύπτουν μετάλλια με φυτικά κοσμήματα και εξαπτέρυγα. Στην κάτω πλευρά της Σταύρωσης βρίσκεται εγχάρακτο το όνομα Γεώργιος Καστρινός, που μάλλον ήταν ο αργυροχόος, καθώς και η επιγραφή: ΜΝΗΣΘΗΤΙ ΚΥΡΙΕ ΤΟΥ ΔΟΥΛΟΥ ΣΟΥ ΚΑΘΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΜΕΛΧ(ΙΣΕΔΕΚ) ΒΩΣΣΑΚΟΣ. Στη κάτω πλευρά της Ανάστασης βρίσκεται ξανά το όνομα της Μονής, η χρονολογία 1793 ΜΑΡΤΙΟΣ ΚΑ καθώς και η ενθύμηση ΜΑΝΟΛΙΟΣ ΑΗΤΟΣ.

Ευαγγέλιο

Κτηματολόγιο (έτος 1908)

Συντάχθηκε στις 9 Ιουνίου 1908 και αντιγράφει παλαιότερα πρότυπα. Περολαμβάνει πλήρη καταγραφή των κτημάτων, των μετοχιών και των δέντρων που κατείχε η Μονή, αναφέροντας για τα νεώτερα το έτος ανάκτησης τους και τον πρώτο ιδιοκτήτη τους ενώ για τα παλαιότερα ότι «ανήκει στη Μονή εξ αμνημονεύτων χρόνων».

 

Επιτάφιος (έτος 1761)

Λειτουργικό ύφασμα που χρησιμοποιείται σήμερα στις ακολουθίες τη Μεγάλη Παρασκευή. Στον συγκεκριμένο, δεν ακολουθείται ο συνήθης βυζαντινός τύπος με τον Χριστό ξαπλωμένο στην σαρκοφάγο και την Παναγία στο πλάι αλλά ο δυτικός τύπος της Pieta με την Παναγία να κρατεί στην αγκαλιά της το Χριστό. Δεξιά και αριστερά οι αρχάγγελοι Γαβριήλ και Μιχαήλ προσεύχονται γονατιστοί, ενώ ψηλά βρίσκονται οι αρχάγγελοι Ραφαήλ και Ουριήλ μέσα σε σύννεφα και στον κάμπο εξαπτέρυγα και χερουβείμ. Την παράσταση περιβάλλει ζώνη με την αφιερωματική επιγραφή: «ΜΝΗΣΘΗΤΙ ΚΥΡΙΕ ΤΩΝ ΔΟΥΛΩΝ ΣΟΥ ΜΑΡΚΟΥ ΙΕΡΕΩΣ ΣΥΝ  ΤΗΣ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΚΑΙ ΓΟΝΕΩΝ ΑΥΤΟΥ. ΈΞΟΔΟΣ ΤΟΥΔΕ ΝΥΝ ΔΕ ΕΣΤΙΝ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΤΟΥ ΕΣΤΑΥΡΩΜΕΝΟΥ ΒΟΣΣΑΚΑ ΚΑΙ ΗΤΙΣ ΑΠΟΞΕΝΩΣΗ, ΕΣΤΩ ΑΣΥΓΧΩΡΗΤΟΣ. ΑΨΞΑ’ (1761).» Ασυνήθιστη είναι η αφιερωματική επιγραφή με την κατάρα για όποιον κλέψει τον επιτάφιο, αφού τέτοιου είδους κατάρες τις συναντάμε συνήθως σε χειρόγραφα και όχι σε εκκλησιαστικά άμφια.

Επιτάφιος (έτος 1761)

Σταυρός αγιασμού (18ου αι.)

Στον ξύλινο πυρήνα του σταυρού, στη μια όψη, εικονίζεται η Σταύρωση πλαισιωμένη από δύο ευαγγελιστές και δύο αρχαγγέλους. Στην άλλη όψη τις αντίστοιχες θέσεις καταλαμβάνουν η Βάπτιση και ξανά δύο ευαγγελιστές και αρχάγγελοι. Το αργυρεπίχρυσο πλαίσιο του σταυρού και το πόδι κοσμούν συρματερά κοσμήματα γεμισμένα με πρασινωπά και κυανά σμάλτα, τυρκουάζ μαργαριτάρια και πέτρες από υαλόμαζα. Στην άκρη των κεραιών είναι στερεωμένα πεντάκτινα αστέρια κοσμημένα μα τον ίδιο τρόπο. Η βάση του σταυρού όπου συνήθως βρίσκεται χαραγμένη η αφιερωματική επιγραφή είναι νεωτερική.

Σταυρός αγιασμού (18ου αι.)

Άγιο Ποτήριο (αρχές 19ου αι.) Χαλκός

Η κούπα κοσμείται στο κατώτερο τμήμα της με δύο ειδών εναλλασσόμενα ανάγλυφα φυτικά μοτίβα. Το πόδι με τα δύο κομβία και η κυκλική βάση είναι απλά διαμορφωμένα. Το Άγιο Ποτήριο προέρχεται από βενετσιάνικο εργαστήριο σύμφωνα με την επιγραφή του κατασκευαστή στην  εσωτερική επιφάνεια της βάσης: E. DOMENICO. MONTAN. VENEZIA.

Άγιο Ποτήριο (αρχές 19ου αι.) Χαλκός

Άγιο Ποτήριο (αρχές 20ου αι.) Χαλκός

Η κούπα κοσμείται στο κατώτερο μέρος της με σχηματοποιημένα φύλλα. Το πόδι και η βάση διαμορφώνονται λιτά με κοιλόκυρτα κυμάτια.

Άγιο Ποτήριο (αρχές 20ου αι.) Χαλκός

Κανδύλα (1880) Ασήμι

Κανδύλα αποτελούμενη από έξι κοιλόκυρτα ελάσματα με έκτυπη σφυρήλατη και εγχάρακτη διακόσμηση με φυτικά και γραμμικά μοτίβα. Περιμετρικά του χείλους φέρει εγχάρακτη επιγραφή: Δ. ΜΑΛΑΓΑ. ΧΑΤΖΗ ΓΕΡΟΝΤΑΣ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΒΩΣΑΚΟΥ. ΑΠΡΙΛΙΟΥ 16 ΕΤΟΣ 1880. Οι αλυσίδες ανάρτησης που συγκρατούνται από υποδοχείς με μορφή εξαπτέρυγου. Αποτελούνται από ωοειδή δισκάρια ενώ στο μέσον τους φέρουν αχιβαδόσημα ελάσματα με ροκοκό διακόσμηση.

Θυμιατήριο (έτος 1892) Ασήμι

Θυμιατήριο (έτος 1892) Ασήμι

Αποτελείται από δύο τμήματα που το ανώτερο απολήγει σε ισοσκελή σταυρό. Φέρει ανάγλυφη – έκτυπη διακόσμηση με φυτικά και γραμμικά μοτίβα. Στο κυρίως σώμα βρίσκονται επικολλημένες οι τέσσερις αλυσίδες με δώδεκα σφαιρικά κουδουνάκια σε συμβολισμό της διδασκαλίας των δώδεκα αποστόλων. Στο άνω τμήμα της πυραμοειδούς βάσης του βρίσκεται εγχάρακτη η επιγραφή: «ΜΟΝΗ ΒΩΣΑΚΟΥ. ΧΑΤΖΗ ΜΕΛΧΙΣΕΔΕΚ ΙΕΡΟΜΟΝΑΧΟΣ ΒΑΡΔΙΑΜΠΑΣΗΣ. ΑΦΙΕΡΩΘΗ 15 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1892»

Θυμιατήριο - 1892

Βημόθυρο (18ος αι.)

Βημόθυρο (θύρα Ωραίας Πύλης) με την παράσταση του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου μέσα σε τοξωτό πλαίσιο. Ο ιεράρχης εικονίζεται ολόσωμος, μετωπικός και κρατεί ευαγγέλιο με το αριστερό χέρι και να ευλογεί με το δεξί. Φορεί πολυτελή πατριαρχική στολή με σάκο και μεγάλο ωμοφόριο, επιτραχήλιο και στιχάριο. Ο σάκος είναι κοσμημένος με σταυρούς μέσα σε μπλε και κόκκινους κύκλους ενώ στο επιγονάτιο που απολήγει σε φούντα εικονίζεται ο χριστός Εμμανουήλ κρατώντας ανοιχτό ειλητάριο με το αριστερό και ευλογώντας με το δεξί.

Βημόθυρο (18ος αι.)

Σταύρωση (αρχές 18ου αι.)

Η σύνθεση ακολουθεί τον καθιερωμένο από τη βυζαντινή παράδοση εικονογραφικό τύπο με τα κύρια μόνο πρόσωπα του θείου δράματος. Δεξιά του Εσταυρωμένου ο Πρόδρομος και ο εκατόνταρχος Λογγίνος και αριστερά η Παναγία με τις γυναίκες της συνοδείας της.

Σταύρωση (αρχές 18ου αι.)

Παναγία Βρεφοκρατούσα (ύστερος 18ος – πρώιμος 19ος αι.)

Ρωσικής τεχνοτροπίας εικόνα της Βρεφοκρατούσας με χαρακτηριστικό στικτό διάκοσμο που κοσμεί τα ενδύματα του Χριστού και της Παναγίας.

Παναγία Βρεφοκρατούσα (ύστερος 18ος – πρώιμος 19ος αι.)

Σταύρωση (1842)

Η σύνθεση ακολουθεί το παραδοσιακό σχήμα με τα κύρια πρόσωπα του θείου δράματος εκατέρωθεν του σταυρού. Αριστερά, σύμφωνα με τις επιγραφές στα φωτοστέφανα, ο Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος και ο Εκατόνταρχος Λογγίνος. Δεξιά το επεισόδιο της λιποθυμίας της Παναγίας, που υποβαστάζεται από τη Μαρία τη Μαγδαληνή και πίσω η Μαρία του Κλωνά. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η τρίγλωσση επιγραφή στο σταυρό, όπου τα αρχικά του Ι.Ν.Β.Ι. (Ιησούς Ναζωραίος Βασιλεύς των ιουδαίων) αναγράφονται στα ελληνικά, τα εβραϊκά και τα λατινικά. Κάτω, η επιγραφή: ΠΡΟΣΔΕΞΑΙ ΚΥΡΙΕ ΤΑΣ ΔΕΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΟΥΛΟΥ ΣΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΣΥΜΒΙΑΣ ΓΟΝΕΩΝ ΤΕΚΩΝ ΚΑΙ ΑΔΕΛΦΩΝ ΑΥΤΟΎ. Χειρ Μιχαήλ Πολυχρονίου ΑΩΜΒ’.

Σταύρωση (1842)

Παναγία ένθρονη Βρεφοκρατούσα (1842)

Η Παναγία καθισμένη σε πολυτελή θρόνο και φορώντας βασιλικό στέμμα κρατεί με το δεξιό της χέρι τον καθισμένο Χριστό ενώ με το αριστερό της κρατεί το ερεισίχειρο του θρόνου. Ψηλά, άγγελοι σε νεφέλες κρατούν ειλητά με ύμνους. Κάτω η επιγραφή: ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΠΡΟΣΔΕΞΑΙ ΤΑΣ ΔΕΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΔΟΥΛΩΝ ΣΟΥ ΙΩΣΗΦ ΚΑΙ ΝΕΟΦΥΤΟΥ ΤΩΝ ΜΩΝΑΧΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΑΔΕΛΦΩΝ ΑΥΤΩΝ ΚΑΙ ΕΛΕΗΣΟΝ ΑΥΤΟΥΣ ΑΩΜΒ΄. Χειρ. Μιχ. Πολυχρονίου.

Παναγία ένθρονη Βρεφοκρατούσα (1842)

Χριστός Παντοκράτορας (1842)

Ο Χριστός παριστάνεται καθισμένος σε χρυσαποίκιλτο θρόνο να κρατά ανοιχτό ευαγγέλιο με τ΄ αριστερό χέρι και να ευλογεί με το δεξιό. Ψηλά, δεόμενοι άγγελοι μέσα σε νεφέλες. Κάτω η επιγραφή: ΠΡΟΣΔΕΞΑΙ ΚΥΡΙΕ (ΤΑΣ ΔΕΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΟΥΛΟΥ ΣΟΥ ΜΕΛΕΤΙΟΥ ΚΑΘΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΑΔΕΛΦΩΝ ΚΑΙ ΕΛΕΗΣΟΝ ΑΥΤΟΥΣ, Χειρ Μιχ. Πολυχρονίου, ΑΩΜΒ’

Χριστός Παντοκράτορας (1842)

Παναγία Βρεφοκρατούσα (1847)

Στην εικόνα παριστάνεται η Παναγία που κλίνει το κεφάλι προς το μικρό Χριστό, ο οποίος κρατεί το δεξί της χέρι, ενώ υψώνει το αριστερό σε χειρονομία δέησης. Ο εικονογραφικός αυτός τύπος της Παναγίας θεωρείται μια παραλλαγή της Οδηγήτριας. Πάνω σε νεφέλες άγγελοι με ανοιχτά ειλητά με ύμνους και κάτω η επιγραφή: ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΠΡΟΣΔΕΞΑΙ ΤΑΣ ΔΕΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΟΥΛΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΜΑΝΟΥΗΛ… ΜΑΤΥΟΙ:Β:Γ:Φ:Α:…Α ΑΩΜΖ

Παναγία Βρεφοκρατούσα (1847)

Σταύρωση (1865)

Στην εικόνα αυτή, χαρακτηριστικό δείγμα της τεχνοτροπίας του λαϊκού, Ρεθεμνιώτη ζωγράφου Ιωάννη Σταθάκη, επαναλαμβάνεται ο καθιερωμένος τύπος σταύρωσης της βυζαντινής παράδοσης.

Σταύρωση (1865)

Οι Τεσσαράκοντα Μάρτυρες (19ος αι.)

Λαϊκή εικόνα, όπου ακολουθείται ο καθιερωμένος τύπος του μαρτυρίου των Τεσσαράκοντα Μαρτύρων της Σεβάστειας μέσα στα παγωμένα νερά της λίμνης, με το επεισόδιο του μάρτυρα που λιγοψύχησε και την απεικόνιση, πάνω δεξιά, του λουτρού, στο οποίο ο μάρτυρας κατέφυγε μετά τη λιποψυχία του.

Οι Τεσσαράκοντα Μάρτυρες (19ος αι.)